Spirituele leegtes vullen: #MeToo in het boeddhistische klooster
- Alex Van Egmond
- 13 okt 2024
- 9 minuten om te lezen
Bijgewerkt op: 15 jan
In hedendaags China is sprake van een spirituele leegte onder de bevolking, mede veroorzaakt door de atheïstische inslag van de communistische partij. Dit komt voort uit het desastreuze beleid van Mao Zedong. Hij trachtte religie volledig te vervangen door marxistisch-socialistische ideologie, waarbij de Culturele Revolutie (1966-1976) de meest vergaande campagne was.
De spirituele nood van de Chinese burgers bleek echter niet te stillen met droge politieke ideologie. Na de dood van Mao in 1976 veranderde de communistische partij van tactiek en kwam er meer vrijheid om een geloof te belijden. Eén van de grootste religieuze organisaties die profiteerden is die van het boeddhisme.
Sinds Xi Jinping aan de macht is, ontvangt de boeddhistische organisatie veel financiële en politieke steun om de leegte te vullen. Zelfs moderne technologie wordt ingezet om het volk te bereiken, maar aan deze steun kleven ook corruptie én schandalen. Het voorbeeld van abt Shi Xuecheng spreekt boekdelen.
Tekst: Alex van Egmond
Staat en droom
'If you can't beat them, join them' moet de gedachte zijn geweest van de communistische partij (CCP) na 1978. Mao trachtte religie volledig uit te bannen, maar onder met name zijn opvolgers Jiang Zemin en Hu Jintao werd religie geïnstitutionaliseerd.
Vijf religieuze groepen – taoïsme, islam, protestantisme, katholicisme en boeddhisme – werden toegestaan. Dit houdt in dat deze vijf religieuze groepen zich kunnen registreren en dan legaal erediensten mogen houden. Behoor je niet tot één van deze groepen, dan val je buiten de boot.
Voor volksreligies echter, zoals de Mazu-verering, wordt soms een oogje dichtgeknepen door de overheid. De religieuze groepen vallen onder de controle van de State Administration for Religious Affairs die het beleid van de CCP uitvoert .
Xi Jinping zette aanvankelijk de lijn van zijn voorgangers Jiang Zemin en Hu Jintao voort , maar inmiddels wijkt hij daar op een flink aantal punten vanaf. In 2016 zat Xi de werkgroep aangaande religie voor en benadrukte het belang van 'sinificatie van religie', waarbij dogma's en waarheden zo worden geïnterpreteerd dat deze aansluiten bij de noden van China.
Daarmee wordt simpelweg bedoeld dat religie zich moet plooien naar de doctrine van de partij en de tradities van de dominante etnische Han-groep. Confucianisme, taoïsme en boeddhisme worden door Xi aangemerkt als 'authentieke' religies die hun grondslag hebben in de Chinese cultuur, waardoor er onder zijn beleid meer tolerantie is voor deze drie religies.
Omgekeerd heeft de islamitische groep (onder wie de Oeigoeren en de Hui-moslims) en de christelijke groepen juist te maken met toenemende repressie. Het vanuit overheidswege propageren van Chinese gewoonten en tradities past bij de nationalistische ondertoon die Xi etaleert in zijn 'Chinese droom'.
Al in 2012, voordat hij de hoogste leider werd, promootte hij dit ideaal van een grote opleving van de Chinese natie. Inmiddels is deze 'droom' concreter vastgelegd in de lange termijn strategie van de CCP.
Zo wil China in 2049, bij het honderdjarig jubileum van het uitroepen van de Volksrepubliek, een economische en militaire grootmacht zijn. Wat neerkomt op een sterke natie met een volk dat verenigd is onder leiderschap van de CCP.
Voor zo'n sterk China is de verspreiding van Chinese waarden en traditionele cultuur onontbeerlijk. Een taak die niet alleen is weggelegd voor de overheid.
Op 1 juli 2019, tijdens het honderdjarig bestaan van de partij, beklemtoonde Xi in zijn toespraak dat China verenigd is rond een 'Chinese identiteit' en dat het de taak is van het Chinese volk én overzeese Chinezen om zich in te zetten voor de grote opleving.
De traditionele Chinese cultuur is uniek, benadrukt Xi keer op keer. Bij inspectie van een nationaal onderzoeksprogramma in mei 2022 sprak hij over de Chinese beschaving als een 'unieke spirituele identiteit van de Chinese natie'. Die identiteit verbindt alle Chinezen en op papier ook de 55 andere etnische minderheden in China.
In de praktijk hebben juist de minderheden het het zwaarst te verduren en probeert de CCP alles wat niet tot de Han-cultuur wordt gerekend te assimileren. In China's geschiedenis is dit helaas een steeds terugkerend fenomeen.
Ook het boeddhisme dat zijn oorsprong heeft in Indië kende een lange periode van repressie voordat de religie werd geaccepteerd door de elite en het volk. Het is mede door samenwerking met taoïsten en het lenen van elementen uit de taoïstische canon dat deze acceptatie tot stand kwam.
Heden ten dage kent China zo'n 185-220 miljoen beoefenaars en waarschijnlijk nog veel meer. Xi is zelf geen beoefenaar, maar uit diverse bronnen blijkt wel dat hij oprecht respect heeft voor boeddhisme. Het is dus niet verwonderlijk dat deze religieuze groep een rol kreeg weggelegd in het tegengaan van China's morele verval.
Klooster
Eén van de speerpunten van de 2049-strategie is een technologische voorsprong krijgen op de rest van de wereld. Ook in religieuze sferen wordt dit toegepast. Het Longquan-klooster, zo'n vijftig kilometer ten noordwesten van het centrum van Beijing, introduceerde enkele jaren geleden de robot Xian'er.
Het is een robot die mantra's kan zingen en en de grondbeginselen van het geloof kan uitleggen. De robot put uit een database van antwoorden die de voormalige abt Shi Xuecheng ooit gaf op vragen en werd ontwikkeld in samenwerking met Chinese universiteiten en bedrijven.
De bedoeling is dat Xian'er verder ontwikkelt en via artificiële intelligentie (AI) in de toekomst volledig autonoom wordt. Dat laatste klinkt ambitieus en is het ook. De Chinese overheid investeert veel in AI, maar deze technologie heeft ook haar keerzijden.
Zo gingen in 2017 twee experimentele QQ chat-robots ten onder aan hun eigen succes, toen ze de communistische partij bekritiseerden en een eigen mening vormden over gevoelige zaken als corruptie en democratie. Voor het Longquan-klooster is het maar te hopen dat het haar robot onder controle kan houden.
Xian'er is overigens niet het enige technologische pareltje waar het klooster zich mee bezighoudt. Binnen dit voorbeeld-klooster zijn verschillende afdelingen te vinden waar studenten van prestigieuze universiteiten werken aan de ontwikkeling van apps, strips, animatiefilms en muziekvideo's.
Deze studenten verblijven enige tijd in het klooster en leven dan in boeddhistische stijl met meditatie, workshops en vegetarisch eten.
In 2016 mocht ik zelf even ervaren hoe dat was, toen ik met groepje collega-docenten deelnam aan een excursie naar het klooster. Als toerist had ik het al eens bezocht, maar nu kregen we toegang tot de privévertrekken.
We hadden zelfs een ontmoeting met abt Xuecheng in persoon, de grote aanjager van al deze nieuwe technologische toepassingen in het klooster.
Xuecheng werd monnik in 1982, nadat hij een aantal jaren als boeddhistische leek leefde. Binnen de familie waren zijn moeder en grootmoeder ook het boeddhisme toegewijd. Hij kwam uit een klein dorpje in Fujian provincie en vertrok in 1984 na zijn toetreding naar Beijing om te studeren aan de National Buddhist Academy.
Nog voor zijn afstuderen werd hij abt van het Guanghua klooster in Beijing. Deze snelle promotie geeft wel aan dat hij over ambitie beschikte en een goed gevoel had voor bestuurlijke zaken.
Als abt maakte hij even snel carrière in zowel de Buddhist Association of China (BAC) als in de Chinese People Political Consultative Conference (CPPCC), het adviesorgaan van het Vaste Comité dat eenmaal per jaar voorstellen inbrengt, maar wat eigenlijk een marionetten=parlement is.
In 2015 werd hij president van de BAC en daarmee schoot zijn roem naar het toppunt. Tien jaar eerder werd hij al abt van het Longquan-klooster. Met politieke ruggensteun renoveerde en breidde Xuecheng het klooster ingrijpend uit.
Daarnaast publiceerde hij diverse boeken over boeddhisme en schreef hij actief op het blog van het klooster. Gangbare thema's waren voornamelijk globalisme, vervuiling, armoedebestrijding en interculturele religieuze dialoog, waarmee Xuecheng veel populariteit kreeg onder Chinese jongeren.
De val
Na het bezoek aan het klooster ging ik met gemengde gevoelens naar huis. De vegetarische maaltijd in de kantine, die overigens in stilte moest worden genoten, was van twijfelachtige kwaliteit. Ik ontdekte bijvoorbeeld een haar in de zompige groenten die ik kreeg voorgeschoteld.
Achteraf hoorde ik dat de andere docenten ook niet tevreden waren. Waarschijnlijk was die zwijgplicht dus niet voor niets. Daarnaast was ik niet veel wijzer geworden van de grondbeginselen van het boeddhisme en dat terwijl abt Xuecheng zelf tijd voor ons had vrijgemaakt.
Tijdens de ontmoeting met Xuecheng, die plaatsvond in de vierkante vergaderzaal van het klooster met weids uitzicht over de vallei, benadrukte de goedlachse abt het belang van technologie om boeddhistische waarden te verspreiden en jongeren te bereiken.
Xuechengs verhaal over allerlei nobele doelen werd een beetje overschaduwd door zijn neiging om op te scheppen over zijn vele internationale reizen.
Onder andere was hij in Utrecht geweest om de Longquan Tempel van Groot Mededogen in te wijden, het eerste Chinees-boeddhistische klooster in Europa. Xuechengs verhaal bleef hangen in platitudes en borstklopperij.
Pas toen de Servische docent heel moedig de knuppel in het hoenderhok gooide en zich afvroeg wat de relatie was tussen de Chinese overheid en het klooster kwam er wat reuring in de zaal.
Xuechengs lachje kreeg een nerveuze ondertoon en hij zei na enige aarzeling dat het klooster zeer goede relaties had met de overheid. Verder ging hij er niet op in. Toevallig was het ook net tijd voor het volgende onderdeel van de rondleiding en onze gids maande ons aan om de zaal te verlaten.
Twee jaar later vernam ik dat Xuecheng zijn functie als abt en president van de BAC had neergelegd, vanwege beschuldigingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Twee voormalige monniken uit zijn klooster publiceerden deze beschuldigingen samen met verklaringen van zes nonnen in een 95 pagina's tellend rapport op sociale media.
Nà Xuechengs aftreden als president van BAC, waarvoor overigens geen officiële reden was gegeven, weerlegde het Longquan-klooster de beschuldigingen in een persbericht.
De twee voormalige monniken hadden zich gebaseerd op gefabriceerd bewijs en waren uit op het besmeuren van Xuechengs persoon en leiderschap. Binnen China kreeg het schandaal veel aandacht op het internet, mede doordat de Chinese #MeToo-beweging momentum had gekregen.
Het rapport werd razendsnel gedeeld en besproken op WeChat en Weibo, voordat de censor in actie kwam en het rapport en alle discussies van het internet haalde. De BAC stelde vervolgens een onderzoek in naar de beschuldigingen aan het adres van Xuecheng.
Toekomst
Xuecheng's aftreden was opvallend vanwege zijn positie in de BAC en zijn banden met de overheid. Hij was de hoogste persoon die viel onder invloed van de Chinese #MeToo-beweging. De BAC droeg een aantal weken later het onderzoek over aan de State Administration for Religious Affairs, waardoor de Xuecheng officieel in staat van beschuldiging werd gesteld.
Volgens de Chinese Engelstalige krant Global Times werd Xuecheng verdacht van het 'schenden van boeddhistische doctrine'. Naast seksueel grensoverschrijdend gedrag werd aangeklaagd voor bouwen op de locatie van het Longquan-klooster zonder officiële vergunning en misbruik van gemeenschapsgeld, zodat hij ook nog een politieonderzoek aan zijn pij kreeg.
Terwijl het onderzoek liep, werd Xuecheng teruggestuurd naar Putian in Fujian provincie, zijn geboorteplaats. In 2018 meldde de Hongkongse krant Apple Daily (inmiddels offline) dat Xuecheng nog een sterke basis had in Fujian en zijn werkzaamheden daar stilletjes voortzette.
Een jaar later tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van het marionetten-parlement werd hij officieel geschrapt als lid van de CCP. Wang Zuoan, de hoogste bestuurder van de State Administration for Religious Affairs, zweeg toen de media vragen had over de status van het onderzoek naar Xuecheng.
Het lijkt er dus op dat Xuecheng's aftreden gezichtsverlies heeft voorkomen voor de BAC en het Longquan-klooster, maar de redenen bleven onduidelijk.
Bij het schrijven van dit artikel loopt het onderzoek nog en is Xuecheng nog steeds niet veroordeeld voor zijn vermoedelijke schanddaden.
Een vergelijkbaar schandaal betrof abt Shi Yongxin van het beroemde Shaolin-klooster in Henan provincie, ook bekend als 'CEO Monk' vanwege zijn betrokkenheid bij vele commerciële projecten,
Hij werd in 2015 verdacht van verduistering, afpersing en het verwekken van twee kinderen bij zijn minnaressen. Twee jaar later werd hij vrijgepleit van alle beschuldigingen. In tegenstelling tot Xuecheng kon hij zelfs tijdens het lopende onderzoek zijn functies voortzetten.
Dit roept de vraag op of Xuecheng wellicht een politieke hoogvlieger was die te dicht bij het vuur kwam en niet de juiste connecties heeft om zich uit de penarie te redden.
Hoe het ook zij, het geeft ook wel aan hoe giftig en onberekenbaar het klimaat is aan de top. In december 2021 herhaalde Xi Jinping tijdens het Nationaal Congres voor Religieuze Zaken zijn wens voor 'sinificatie van religie', maar dit keer was de boodschap dwingender.
Hij sprak van 'volledig uitvoeren' van het CCP-beleid aangaande religieuze zaken, in lijn met de socialistische samenleving, waarbij de Chinese cultuur leidend is. In het kort komt het erop neer dat de partij nog grotere controle verlangt over religieuze zaken.
Het gevolg van deze vaag geformuleerde wens manifesteerde zich recentelijk in het sluiten van religieuze chatgroepen en een verbod op het verspreiden van religieuze content zonder officiële toestemming van de overheid.
Sinificatie dient 'op wetenschappelijke wijze' uitgevoerd te worden, geheel in lijn met de marxistische leer, rapporteerde Bitter Winter in maart 2022. Gaandeweg implementeert de overheid het concept zo in haar beleid. Sinificatie is bovenal het duidelijkst waarneembaar in de voortschrijdende repressie van Tibetaans boeddhisme.
Hoewel Tibetaans boeddhisme tot één van de vier grote scholen binnen het boeddhisme behoort, wordt zij niet als traditionele Chinese cultuur aangemerkt door de overheid.
Vorig jaar voegde de Assiociated Press zich bij een streng gecontroleerde media toer door Tibet en vroeg de abt van het beroemde Jokhang klooster of de Dalai Lama hun spirituele leider was.
“Nee”, zei hij, “dat is Xi Jinping”.
De toekomst belooft zo weinig goeds voor de religieuze groepen in China, ongeacht of je tot de traditionele Chinese cultuur behoort of niet. Het blijft zodoende twijfelachtig of de partij met zijn verstrengelde greep op de maatschappij de spirituele leegte gaat vullen en het morele verval kan tegengaan.
Opmerkingen