Erkenning en verontschuldingen: Hernieuwde belangstelling in inheems Taiwan
- Alex Van Egmond
- 23 mrt 2025
- 8 minuten om te lezen
Op één van mijn reizen naar Taiwan, net voor de Covid pandemie uitbrak, had ik de beschikking over een motorscooter.
Ik heb met die machine onder mijn kont kilometers gereden en kwam op plekken die normaal gesproken moeilijk te bereiken zijn. Juist op die afgelegen plekken wonen de oorspronkelijke bewoners van Taiwan.
De ervaringen en ontmoetingen die ik had met deze gemarginaliseerde groepen waren veelal leerzaam. Het wekte mijn interesse op naar de geschiedenis en de positie van de inheemsen in de moderne Taiwanese samenleving.
Tekst: Alex van Egmond
Erkenning
De overheid op Taiwan erkent momenteel zestien verschillende groepen, maar er zijn nog andere groepen die aanspraak kunnen maken op erkenning. De grootste groepen zijn de Amis, de Atayal, de Bunun en de Paiwan.
Door middel van een petitie, waarbij voldoende handtekeningen en bewijzen moeten worden aangeleverd, kunnen gegadigden de officiële status krijgen. Ruwweg komt het aantal inheemsen neer op meer dan een half miljoen mensen. Dat is slechts 2,5 procent van de gehele bevolking.
De rest van de bevolking kan herleid worden tot Han-Chinezen uit China. Hun aantal wordt geschat op meer 96 procent, maar de samenstelling is complex aangezien er al sinds de zeventiende eeuw sprake is van emigratie.
De geschiedenis van de inheemse volkeren op Taiwan is niet rooskleurig. Ze zijn eeuwenlang onderdrukt en achtergesteld ten opzichte van de rest van de bevolking en ook in het heden is de situatie niet geweldig.
Toch zijn er de laatste jaren positieve ontwikkelingen gaande. Een belangrijke doorbraak was de verontschuldiging die voormalig president Tsai Ing-Wen maakte in 2016 over het leed dat de inheemsen in het verleden was aangedaan.
Namens de regering riep Tsai op om samen te komen en te leren van de cultuur en de geschiedenis van de etnische groepen. Ook om samen te werken aan verzoening en om samen een nieuwe toekomst voor Taiwan op te bouwen.
De excuses werden vergezeld met beloften om inheemse gemeenschappen grotere autonomie te geven en betere bescherming te bieden. Ze zouden hun recht op land beter kunnen doen gelden. Ook beloofde de regering te werken aan het behoud van hun talen.
Linguïstisch en genetisch onderzoek wijst Taiwan aan als de bakermat van de Austronesische volkeren en talen. Het was overigens de Hollandse onderzoeker Adriaan Reland die in 1708 de verwantschap ontdekte tussen talen gesproken op de Maleisische Archipel en de eilanden in de Grote Oceaan.
Met de 'New Indigenous Languages Act' in 2017 kregen de talen en dialecten van de inheemse bevolking inderdaad betere bescherming.
Dat werd tijd, want slechts een kwart van de inheemsen spreekt de taal van hun voorouders vloeiend en vaak gaat het dan om de oudere generatie. Omtrent autonomie en landrechten is de strijd nog lang niet gestreden, maar daarover later meer.
Kolonisering
De expansie vanuit Taiwan over de Grote Oceaan moet tussen de acht- en zesduizend jaar geleden hebben plaatsgevonden, lang voordat Europeanen contact legden met de oorspronkelijke bewoners in de zeventiende eeuw.
Hoewel het vasteland dichtbij lag, had het Chinese keizerrijk weinig interesse in het eiland en haar bewoners. Het was pas met de komst van Europeanen dat het inheemse leven werd gedocumenteerd.
De inheemse bevolking bestaat uit twee groepen: de bergbewoners en de bewoners op de vlakten dichtbij de kust. De eersten hebben zich het langst kunnen verzetten tegen de invloed van de lange reeks kolonisatoren die Taiwan aandeed, mede dankzij het ruige terrein van het binnenland.
Achtereenvolgens voerden, in min of meerdere mate, de Spanjaarden (1626-1642), de Hollanders (1624-1662), het Koninkrijk van Tungning (Koxinga en zijn zoon, 1661-1683) de Qing (1683-1895) en de Japanners (1895-1945) het bewind op Taiwan, of Formosa zoals het toen werd genoemd.
Allen voerde een beleid van assimilatie met zachte dan wel harde hand. Zo maakte het Qing-bewind onderscheid tussen rauwe en gekookte barbaren (shēng fān, 生番 en shú fān, 熟番).
De gekookte barbaren konden assimileren in de Han-cultuur. De rauwe barbaren moesten zoveel mogelijk met rust worden gelaten om opstand te voorkomen.
De Japanners namen deze classificatie over, maar zetten in op volledige assimilatie in de Japanse maatschappij. Ook de inheemse bergbewoners werden onderworpen.
Aan het einde van de koloniale periode in 1945 waren bijna alle inheemsen gealfabetiseerd in het Japans en behoorden zij tot de meest loyale aanhangers van het Japanse keizerrijk.
Ironisch genoeg deed de laatste kolonisator, de Kuomintang (KMT) onder leiding van de dictator Chiang Kai-shek, de Japanse invloed en taal in de ban.
De KMT propageerde een gecentraliseerde, nationale identiteit, waarbij de inheemsen gemarginaliseerd raakten en veelal hun levensstijl moesten opgeven.
Herkenning
Het KMT beleid leidde tot het verminderd gebruik van de inheemse talen, stigma vanuit de Han-bevolking en schaamte onder de inheemsen. Veel inheemse groepen assimileerden daarom en hielden hun identiteit verborgen.
Gelukkig veranderde er veel met de democratisering van Taiwan in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw. Juist de laatste jaren hebben de inheemse groepen en hun cultuur meer zichtbaar geworden in de publieke sfeer.
Ten eerste zijn er diverse cultuurparken geopend in Taiwan waar bezoekers de muziek, dans en leefstijl kunnen ervaren van de inheemse groepen. Zelf bezocht ik het Taiwan Indigenous Peoples Culture Park in Majia.
Zo'n themapark is prima om snel een indruk te krijgen van de verschillende groepen, maar nog leuker is de dorpen bezoeken waar de inheemse mensen wonen.
Bijvoorbeeld de Rukai-groep uit Wutai die hoog in de bergen wonen of de Amis-groep, die in het stedelijke gebied wonen van Hualien.
Verwacht daar geen inheemsen in klederdracht aan te treffen, want de meesten zijn bijna volledig opgegaan in de dominante Han-cultuur. Maar goed, je kunt soms geluk hebben.
Festivals zijn een tweede manier waarop de inheemse groepen zichtbaarheid krijgen. Op bussen, tv en radio wordt uitgebreid geadverteerd voor dit soort evenementen. Het Amis Oogstfestival, dat elk jaar in juli plaatsvindt, trekt bijvoorbeeld veel toeristen naar de stad Taitung aan de oostkust.
Echter, verreweg de grootste invloed van inheemse cultuur is hoorbaar in de muziekwereld, want sinds de jaren tachtig is er een ware revival gaande van inheemse invloeden in de Taiwanese popmuziek.
Tijdens het dictatoriale bewind van de Kuomintang (1947-1987) kreeg Chineestalige muziek de voorkeur, maar met het opheffen van de krijgswet kwam er ruimte voor andere geluiden.
Pop is in essentie natuurlijk een samengaan van diverse invloeden en stijlen. Logischerwijs verrijken inheemse stemmen de Taiwanese popindustrie en als je kijkt naar bijvoorbeeld muzikanten als popdiva A-Mei en de bescheiden Sangpuy blijkt dat eens te meer.
A-Mei is van Puyuma afkomst, debuteerde in 1996 met haar album 'Sisters'. Zij schroomt niet voor haar afkomst en voegt traditionele elementen toe aan haar muziek.
Gelijk al in het openingsnummer van 'Sisters' wordt een traditionele melodie gemixt met westerse dance muziek en Chineestalige songteksten.
Nog meer gegrond in de traditie zijn de emotionele zangkunsten van Sangpuy Katatepan Mavaliyw. Hij is afkomstig uit de Pinuyumayan-groep en zijn muziek is duidelijk een onderdompeling in de ziel van de cultuur.
Maar waar A-Mei zingt in het Chinees, daar zingt Sangpuy uitsluitend in zijn inheemse taal. A-Mei groeide namelijk op tijdens het dictatoriale bewind van de KMT.
Dilemma's
Wat A-Mei en Sangpuy verenigt, is een zoektocht naar de wortels van hun cultuur. Die zoektocht kan meer dan vroeger rekenen op steun van de overheid en het merendeel van de Taiwanese bevolking. Daarbij kunnen we echter niet voorbijgaan aan de sociale, economische en politieke dilemma's die de inheemse groepen ook nu nog ervaren.
In 2000 lag het percentage werklozen onder de inheemse groepen nog driemaal hoger dan het landelijk gemiddelde, maar inmiddels kruipen de werkloosheidscijfers dichter naar het gemiddelde toe.
Dit is mede te danken aan de inspanningen van de Council of Indigenous People (CIP) binnen de regering. De CIP zorgt voor professionele detachering en ondersteuning van inheemse werkzoekenden op de arbeidsmarkt.
Ondanks dit succes genieten werknemers van Han-afkomst gemiddeld genomen nog altijd een inkomen dat tweemaal hoger is dan dat van inheemse werknemers. Nota bene, 60% van de inheemse bevolking leeft nog steeds in armoede en heeft te maken met een lagere levensverwachting, alcoholverslaving, beperkte toegang tot onderwijs en zorg.
Volgens antropoloog Scott Simon is dat een direct gevolg van kolonisatie. In zijn bijdrage voor Indigenous Peoples & Poverty noemt hij het wegvallen van sociale structuren en ondermijning van landrechten als belangrijkste oorzaken.
Traditionele manieren om in levensonderhoud te voorzien, zoals jagen, verzamelen en landbouw zijn nagenoeg verdwenen, waardoor de inheemse groepen vatbaarder zijn voor exploitatie.
Exemplarisch is de casus van Asia Cement in Hsiulin, Hualien aan de prachtige oostkust van Taiwan. Asia Cement is ontstaan in de jaren vijftig toen Taiwan grondstoffen als plastic, cement, glas en andere materialen nodig had voor de ontwikkeling van de industrie.
In 1973 vroeg Asia Cement de inheemse Taroko-groep om hun land te verpachten in ruil voor de belofte van werkgelegenheid en economische voorspoed. De inheemse families ontvingen een kleine vergoeding voor het verplaatsen van hun gewassen.
Na twintig jaar zou Asia Cement het land teruggeven. Maar de boeren waren niet goed geïnformeerd door Asia Cement en de lokale overheid over de ecologische gevolgen van cementproductie op mens en natuur.
In de daaropvolgende jaren werden van de honderd families die hun land verpachten slechts dertig mensen aangenomen door Asia Cement. Bovenal kregen de inheemse families nul op hun rekest toen ze aan het einde van de pachtperiode hun land terug wilden.
Volgens Asia Cement hadden de inheemse bewoners het eigendomsrecht voor eeuwig afgestaan. Plotseling was het land staatseigendom geworden. Tot op de dag van vandaag lopen er meerdere rechtszaken tegen Asia Cement en anders dan vroeger moet het concern soms bakzeil halen.
In 2019 lukte het de bewoners om Asia Cement te weerhouden van nog eens twintig jaar mijnen. Hoewel het Ministerie van Economische Zaken in eerste instantie toestemming had gegeven, verwierp het hooggerechtshof de beslissing op grond van de Indigenous Peoples Basic Law.
Deze wet is in 2005 weliswaar ingevoerd, maar tot het aantreden van president Tsai Ing-Wen in 2014 nooit daadwerkelijk uitgevoerd. Zelfbeschikking over het voorouderlijk land van de inheemse groepen is ook geregeld binnen deze wet, maar een aanpassing in 2017 beperkte de rechten tot land dat publiek bezit is, privébezit bleef onaantastbaar.
Veel inheemsen, waaronder Amis-zanger Panai Kusui, zagen deze aanpassing als een gebroken belofte van de president. Kusui protesteerde zeven jaar lang tegen de wetsaanpassing.
Ze deed dit voor het Presidentieel Paleis in Centraal Taipei. Haar jarenlange protest beëindigde ze tijdens de inauguratie van de nieuwe president Lai Ching-te.
In een interview voor Taipei Times uit 2017 zei ze dat het concept van land als privé- of staatseigendom niet kan worden verzoend met de manier waarop de oorspronkelijke bewoners het land gebruikten.
Het is een extreme mening die niet door alle inheemsen wordt gedeeld. In de moderne tijd is een terugkeer naar hoe het vierhonderd jaar geleden was onmogelijk.
Kolas Yotaka, eveneens een Amis en parlementslid tussen 2020-2023, relativeert de gewaagde claims in een gesprek met Reuters. Negentig procent van het traditionele land is staatseigendom, zegt ze, hoe dat land moet worden ontwikkeld, daarover kunnen de inheemse groepen beslissen.
Werkgelegenheid creëren en het verbeteren van de economische status hebben de prioriteit, aldus Kolas. Als eerste politicus van inheemse afkomst is compromissen sluiten haar tweede natuur geworden, maar zoals gezegd staan niet alle inheemsen open voor bemiddeling.
Te veel land, cultuur en taal is al verloren gegaan.
※※※
Opmerkingen